CLP-verordening – Gids voor indeling en etikettering
De CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008 (Classification, Labelling and Packaging) is het centrale Europese regelgevingskader voor de indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen en mengsels. Het zet het wereldwijd geharmoniseerd systeem (GHS) van de Verenigde Naties om in EU-recht en geldt sinds 1 juni 2015 verplicht voor alle in de EU in de handel gebrachte chemische producten. De CLP-verordening vervangt de eerdere richtlijnen 67/548/EEG (stoffen) en 1999/45/EG (preparaten) en introduceert uniforme gevarenpictogrammen, signaalwoorden en H- en P-zinnen. Het doel is de bescherming van mens en milieu door duidelijke, internationaal begrijpelijke gevarencommunicatie.
Indeling & etikettering
De indeling is gebaseerd op de intrinsieke eigenschappen van een stof of mengsel. Fabrikanten en importeurs moeten op basis van beschikbare gegevens onderzoeken of een stof fysische, gezondheids- of milieugevaren vertoont en deze overeenkomstig de criteria van de CLP-verordening indelen.
Gevarenklassen
De CLP-verordening definieert 28 gevarenklassen in drie hoofdgroepen: fysische gevaren (bijv. ontvlambare vloeistoffen, ontplofbare stoffen, oxiderende stoffen), gezondheidsgevaren (bijv. acute toxiciteit, huidcorrosie, kankerverwekkendheid) en milieugevaren (bijv. gevaarlijk voor het aquatisch milieu). Elke klasse is onderverdeeld in categorieen die de ernst van het gevaar aangeven.
Signaalwoorden
„Gevaar" wordt gebruikt voor ernstige gevarencategorieen, „Waarschuwing" voor minder ernstige. Elke indeling krijgt precies een signaalwoord – of geen, als de gevarencategorie dit niet voorziet.
GHS-pictogrammen
Negen rood omrande ruiten met een zwart symbool op een witte achtergrond vervangen de eerdere oranje gevarensymbolen. Elk pictogram staat voor een specifieke gevarengroep – van het doodshoofd (acute toxiciteit) via de vlam (ontvlambaarheid) tot het milieugevaar (dode boom en vis).
H-zinnen – Gevarenaanduidingen
H-zinnen (Hazard Statements) beschrijven de aard en ernst van een gevaar. Ze bestaan uit de letter H gevolgd door een driecijferig nummer: H2xx voor fysische gevaren, H3xx voor gezondheidsgevaren en H4xx voor milieugevaren. In tegenstelling tot de oude R-zinnen zijn H-zinnen wereldwijd gestandaardiseerd.
P-zinnen – Voorzorgsmaatregelen
P-zinnen (Precautionary Statements) bevelen maatregelen aan om risico's te minimaliseren. Ze zijn onderverdeeld in vijf categorieen: algemeen (P1xx), preventie (P2xx), reactie (P3xx), opslag (P4xx) en verwijdering (P5xx). P-zinnen vervangen de eerdere S-zinnen van de EU-richtlijn.
R→H-conversietabel
De volgende tabel toont de toewijzing van de oude R-zinnen (risicozinnen) aan de nieuwe H-zinnen volgens de CLP-verordening, bijlage VII. Let op: de toewijzing is niet altijd 1-op-1 – een R-zin kan overeenkomen met meerdere H-zinnen.
| R-zin | Risicozin (oud) | H-zin | Gevarenaanduiding (nieuw) | |
|---|---|---|---|---|
| R1 | In droge toestand ontplofbaar. | → | Ontplofbaar; gevaar voor massa-explosie. | |
| R2 | Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsbronnen. | → | Ontplofbaar; gevaar voor massa-explosie. | |
| R3 | Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsbronnen. | → | Ontplofbaar; gevaar voor massa-explosie. | |
| R5 | Ontploffingsgevaar door verwarming. | → | Kan brand of ontploffing veroorzaken bij verwarming. | |
| R6 | Ontplofbaar met en zonder lucht. | → | Instabiele ontplofbare stof. | |
| R7 | Kan brand veroorzaken. | → | Kan brand veroorzaken bij verwarming. | |
| R8 | Bevordert ontbranding van brandbare stoffen. | → | Kan brand of ontploffing veroorzaken; sterk oxiderend. | |
| R9 | Ontploffingsgevaar bij menging met brandbare stoffen. | → | Kan brand of ontploffing veroorzaken; sterk oxiderend. | |
| R10 | Ontvlambaar. | → | Ontvlambare vloeistof en damp. | |
| R11 | Licht ontvlambaar. | → | Licht ontvlambare vloeistof en damp. | |
| R12 | Zeer licht ontvlambaar. | → | Zeer licht ontvlambare vloeistof en damp. | |
| R14 | Reageert heftig met water. | → | In contact met water komen ontvlambare gassen vrij die spontaan kunnen ontbranden. | |
| R15 | Vormt licht ontvlambaar gas in contact met water. | → | In contact met water komen ontvlambare gassen vrij. | |
| R17 | Spontaan ontvlambaar in lucht. | → | Vat spontaan vlam blootgesteld aan lucht. | |
| R18 | Bij gebruik kans op vorming van ontvlambaar/ontplofbaar damp-luchtmengsel. | → | Licht ontvlambare vloeistof en damp. | |
| R20 | Schadelijk bij inademing. | → | Schadelijk bij inademing. | |
| R21 | Schadelijk bij contact met de huid. | → | Schadelijk bij contact met de huid. | |
| R22 | Schadelijk bij opname door de mond. | → | Schadelijk bij inslikken. | |
| R23 | Giftig bij inademing. | → | Giftig bij inademing. | |
| R24 | Giftig bij contact met de huid. | → | Giftig bij contact met de huid. | |
| R25 | Giftig bij opname door de mond. | → | Giftig bij inslikken. | |
| R26 | Zeer giftig bij inademing. | → | Dodelijk bij inademing. | |
| R27 | Zeer giftig bij contact met de huid. | → | Dodelijk bij contact met de huid. | |
| R28 | Zeer giftig bij opname door de mond. | → | Dodelijk bij inslikken. | |
| R29 | Vormt giftig gas bij contact met water. | → | In contact met water komen ontvlambare gassen vrij die spontaan kunnen ontbranden. In contact met water komen ontvlambare gassen vrij. | |
| R34 | Veroorzaakt brandwonden. | → | Veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsel. | |
| R35 | Veroorzaakt ernstige brandwonden. | → | Veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsel. | |
| R36 | Irriterend voor de ogen. | → | Veroorzaakt ernstige oogirritatie. | |
| R37 | Irriterend voor de ademhalingswegen. | → | Kan irritatie van de luchtwegen veroorzaken. | |
| R38 | Irriterend voor de huid. | → | Veroorzaakt huidirritatie. | |
| R39 | Gevaar voor ernstige onherstelbare effecten. | → | Veroorzaakt schade aan organen. | |
| R40 | Carcinogene effecten zijn niet uitgesloten. | → | Verdacht van het veroorzaken van kanker. | |
| R41 | Gevaar voor ernstig oogletsel. | → | Veroorzaakt ernstig oogletsel. | |
| R42 | Kan overgevoeligheid veroorzaken bij inademing. | → | Kan bij inademing allergie- of astmasymptomen of ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken. | |
| R43 | Kan overgevoeligheid veroorzaken bij contact met de huid. | → | Kan een allergische huidreactie veroorzaken. | |
| R45 | Kan kanker veroorzaken. | → | Kan kanker veroorzaken. | |
| R46 | Kan erfelijke genetische schade veroorzaken. | → | Kan genetische schade veroorzaken. | |
| R48 | Gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling. | → | Veroorzaakt schade aan organen bij langdurige of herhaalde blootstelling. Kan schade aan organen veroorzaken bij langdurige of herhaalde blootstelling. | |
| R49 | Kan kanker veroorzaken bij inademing. | → | Kan kanker veroorzaken. | |
| R50 | Zeer giftig voor in het water levende organismen. | → | Zeer giftig voor in het water levende organismen. | |
| R51 | Giftig voor in het water levende organismen. | → | Giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen. | |
| R52 | Schadelijk voor in het water levende organismen. | → | Schadelijk voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen. | |
| R53 | Kan op lange termijn schadelijke effecten hebben in het aquatisch milieu. | → | Kan langdurige schadelijke gevolgen voor in het water levende organismen hebben. | |
| R60 | Kan de vruchtbaarheid schaden. | → | Kan de vruchtbaarheid of het ongeboren kind schaden. | |
| R61 | Kan het ongeboren kind schaden. | → | Kan de vruchtbaarheid of het ongeboren kind schaden. | |
| R62 | Mogelijk gevaar voor verminderde vruchtbaarheid. | → | Wordt ervan verdacht de vruchtbaarheid of het ongeboren kind te schaden. | |
| R63 | Mogelijk gevaar voor beschadiging van het ongeboren kind. | → | Wordt ervan verdacht de vruchtbaarheid of het ongeboren kind te schaden. | |
| R64 | Kan schadelijk zijn via de moedermelk. | → | Kan schadelijk zijn voor kinderen die borstvoeding krijgen. | |
| R65 | Schadelijk: kan longschade veroorzaken na verslikken. | → | Kan dodelijk zijn als de stof bij inslikken in de luchtwegen terechtkomt. | |
| R68 | Onherstelbare effecten zijn niet uitgesloten. | → | Verdacht van het veroorzaken van genetische schade. Kan schade aan organen veroorzaken. |
Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsbronnen.
Ontplofbaar; gevaar voor massa-explosie.
Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsbronnen.
Ontplofbaar; gevaar voor massa-explosie.
Bevordert ontbranding van brandbare stoffen.
Kan brand of ontploffing veroorzaken; sterk oxiderend.
Ontploffingsgevaar bij menging met brandbare stoffen.
Kan brand of ontploffing veroorzaken; sterk oxiderend.
Reageert heftig met water.
In contact met water komen ontvlambare gassen vrij die spontaan kunnen ontbranden.
Vormt licht ontvlambaar gas in contact met water.
In contact met water komen ontvlambare gassen vrij.
Bij gebruik kans op vorming van ontvlambaar/ontplofbaar damp-luchtmengsel.
Licht ontvlambare vloeistof en damp.
Vormt giftig gas bij contact met water.
In contact met water komen ontvlambare gassen vrij die spontaan kunnen ontbranden.
In contact met water komen ontvlambare gassen vrij.
Kan overgevoeligheid veroorzaken bij inademing.
Kan bij inademing allergie- of astmasymptomen of ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken.
Kan overgevoeligheid veroorzaken bij contact met de huid.
Kan een allergische huidreactie veroorzaken.
Gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling.
Veroorzaakt schade aan organen bij langdurige of herhaalde blootstelling.
Kan schade aan organen veroorzaken bij langdurige of herhaalde blootstelling.
Zeer giftig voor in het water levende organismen.
Zeer giftig voor in het water levende organismen.
Giftig voor in het water levende organismen.
Giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen.
Schadelijk voor in het water levende organismen.
Schadelijk voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen.
Kan op lange termijn schadelijke effecten hebben in het aquatisch milieu.
Kan langdurige schadelijke gevolgen voor in het water levende organismen hebben.
Mogelijk gevaar voor verminderde vruchtbaarheid.
Wordt ervan verdacht de vruchtbaarheid of het ongeboren kind te schaden.
Mogelijk gevaar voor beschadiging van het ongeboren kind.
Wordt ervan verdacht de vruchtbaarheid of het ongeboren kind te schaden.
Kan schadelijk zijn via de moedermelk.
Kan schadelijk zijn voor kinderen die borstvoeding krijgen.
Schadelijk: kan longschade veroorzaken na verslikken.
Kan dodelijk zijn als de stof bij inslikken in de luchtwegen terechtkomt.
S→P-conversietabel
Deze tabel toont de toewijzing van de oude S-zinnen (veiligheidsaanbevelingen) aan de nieuwe P-zinnen volgens de CLP-verordening. Ook hier is de toewijzing niet altijd eenduidig.
| S-zin | Veiligheidsaanbeveling (oud) | P-zin | Voorzorgsmaatregel (nieuw) | |
|---|---|---|---|---|
| S1 | Achter slot bewaren. | → | Achter slot bewaren. | |
| S2 | Buiten bereik van kinderen bewaren. | → | Buiten het bereik van kinderen houden. | |
| S3 | Op een koele plaats bewaren. | → | Op een goed geventileerde plaats bewaren. | |
| S7 | In goed gesloten verpakking bewaren. | → | In goed gesloten verpakking bewaren. | |
| S9 | Op een goed geventileerde plaats bewaren. | → | Op een goed geventileerde plaats bewaren. | |
| S13 | Verwijderd houden van eet- en drinkwaren en diervoeder. | → | Niet eten, drinken of roken tijdens het gebruik van dit product. | |
| S16 | Verwijderd houden van ontstekingsbronnen – Niet roken. | → | Verwijderd houden van warmte, hete oppervlakken, vonken, open vuur en andere ontstekingsbronnen. Niet roken. | |
| S17 | Verwijderd houden van brandbare stoffen. | → | Van kleding en andere brandbare materialen verwijderd houden. | |
| S20 | Niet eten of drinken tijdens gebruik. | → | Niet eten, drinken of roken tijdens het gebruik van dit product. | |
| S22 | Stof niet inademen. | → | Stof/rook/gas/nevel/damp/spuitnevel niet inademen. | |
| S23 | Gas/rook/damp/nevel niet inademen. | → | Stof/rook/gas/nevel/damp/spuitnevel niet inademen. | |
| S24 | Contact met de huid vermijden. | → | Na het werken met dit product handen grondig wassen. Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen. | |
| S25 | Contact met de ogen vermijden. | → | Na het werken met dit product handen grondig wassen. Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen. | |
| S26 | Bij contact met de ogen onmiddellijk met overvloedig water afspoelen en deskundig medisch advies inwinnen. | → | BIJ CONTACT MET DE OGEN: Voorzichtig afspoelen met water gedurende een aantal minuten. Verwijder contactlenzen, indien mogelijk. Blijf spoelen. | |
| S27 | Verontreinigde kleding onmiddellijk uittrekken. | → | Alle verontreinigde kleding onmiddellijk uittrekken. | |
| S28 | Na contact met de huid, onmiddellijk wassen met veel water. | → | BIJ CONTACT MET DE HUID: Met veel water wassen. | |
| S33 | Maatregelen treffen tegen elektrostatische oplading. | → | Container en ontvangstapparatuur aarden. Explosieveilige elektrische apparatuur/ventilatie/verlichting gebruiken. | |
| S35 | Afval en verpakking op veilige wijze afvoeren. | → | De inhoud en de verpakking afvoeren naar een erkend afvalverwerkingsbedrijf. | |
| S36 | Draag geschikte beschermende kleding. | → | Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen. | |
| S37 | Draag geschikte handschoenen. | → | Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen. | |
| S38 | Bij onvoldoende ventilatie adembescherming dragen. | → | Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen. | |
| S39 | Bescherming voor de ogen/het gezicht dragen. | → | Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen. | |
| S45 | Bij een ongeval of indien men zich onwel voelt, onmiddellijk een arts raadplegen. | → | NA (mogelijke) blootstelling: Onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM/arts raadplegen. | |
| S46 | In geval van inslikken onmiddellijk een arts raadplegen en verpakking of etiket tonen. | → | NA INSLIKKEN: Onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM/arts raadplegen. Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden. | |
| S50 | Niet vermengen met … | → | Van kleding en andere brandbare materialen verwijderd houden. | |
| S51 | Uitsluitend op goed geventileerde plaatsen gebruiken. | → | Stof/rook/gas/nevel/damp/spuitnevel niet inademen. Op een goed geventileerde plaats bewaren. | |
| S56 | Dit materiaal en de verpakking naar inzamelpunt voor gevaarlijk afval brengen. | → | De inhoud en de verpakking afvoeren naar een erkend afvalverwerkingsbedrijf. | |
| S57 | In geschikte verpakking bewaren om milieuverontreiniging te voorkomen. | → | Voorkom lozing in het milieu. | |
| S59 | Raadpleeg fabrikant/leverancier voor informatie over terugwinning/recycling. | → | De inhoud en de verpakking afvoeren naar een erkend afvalverwerkingsbedrijf. | |
| S61 | Voorkom lozing in het milieu. Raadpleeg speciale instructies/veiligheidsinformatieblad. | → | Voorkom lozing in het milieu. Gelekte/gemorste stof opruimen. | |
| S62 | Bij inslikken niet laten braken. Onmiddellijk een arts raadplegen. | → | NA INSLIKKEN: GEEN braken opwekken. Onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM/arts raadplegen. |
Verwijderd houden van eet- en drinkwaren en diervoeder.
Niet eten, drinken of roken tijdens het gebruik van dit product.
Verwijderd houden van ontstekingsbronnen – Niet roken.
Verwijderd houden van warmte, hete oppervlakken, vonken, open vuur en andere ontstekingsbronnen. Niet roken.
Verwijderd houden van brandbare stoffen.
Van kleding en andere brandbare materialen verwijderd houden.
Niet eten of drinken tijdens gebruik.
Niet eten, drinken of roken tijdens het gebruik van dit product.
Contact met de huid vermijden.
Na het werken met dit product handen grondig wassen.
Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen.
Contact met de ogen vermijden.
Na het werken met dit product handen grondig wassen.
Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen.
Bij contact met de ogen onmiddellijk met overvloedig water afspoelen en deskundig medisch advies inwinnen.
BIJ CONTACT MET DE OGEN:
Voorzichtig afspoelen met water gedurende een aantal minuten.
Verwijder contactlenzen, indien mogelijk. Blijf spoelen.
Verontreinigde kleding onmiddellijk uittrekken.
Alle verontreinigde kleding onmiddellijk uittrekken.
Na contact met de huid, onmiddellijk wassen met veel water.
BIJ CONTACT MET DE HUID:
Met veel water wassen.
Maatregelen treffen tegen elektrostatische oplading.
Container en ontvangstapparatuur aarden.
Explosieveilige elektrische apparatuur/ventilatie/verlichting gebruiken.
Afval en verpakking op veilige wijze afvoeren.
De inhoud en de verpakking afvoeren naar een erkend afvalverwerkingsbedrijf.
Draag geschikte beschermende kleding.
Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen.
Draag geschikte handschoenen.
Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen.
Bij onvoldoende ventilatie adembescherming dragen.
Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen.
Bescherming voor de ogen/het gezicht dragen.
Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen.
Bij een ongeval of indien men zich onwel voelt, onmiddellijk een arts raadplegen.
NA (mogelijke) blootstelling:
Onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM/arts raadplegen.
In geval van inslikken onmiddellijk een arts raadplegen en verpakking of etiket tonen.
NA INSLIKKEN:
Onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM/arts raadplegen.
Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden.
Uitsluitend op goed geventileerde plaatsen gebruiken.
Stof/rook/gas/nevel/damp/spuitnevel niet inademen.
Op een goed geventileerde plaats bewaren.
Dit materiaal en de verpakking naar inzamelpunt voor gevaarlijk afval brengen.
De inhoud en de verpakking afvoeren naar een erkend afvalverwerkingsbedrijf.
In geschikte verpakking bewaren om milieuverontreiniging te voorkomen.
Voorkom lozing in het milieu.
Raadpleeg fabrikant/leverancier voor informatie over terugwinning/recycling.
De inhoud en de verpakking afvoeren naar een erkend afvalverwerkingsbedrijf.
Voorkom lozing in het milieu. Raadpleeg speciale instructies/veiligheidsinformatieblad.
Voorkom lozing in het milieu.
Gelekte/gemorste stof opruimen.
Verplichtingen voor bedrijven
De CLP-verordening verplicht alle actoren in de toeleveringsketen tot correcte indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen en mengsels.
Fabrikanten & formuleerders
Fabrikanten en formuleerders moeten hun stoffen en mengsels voor het in de handel brengen indelen, voorzien van de juiste gevarenpictogrammen, signaalwoorden, H- en P-zinnen en de indeling melden bij ECHA (C&L-inventaris).
Importeurs
Importeurs die stoffen of mengsels in de EU invoeren, dragen dezelfde verplichtingen als fabrikanten. Zij moeten ervoor zorgen dat de etikettering voldoet aan de CLP-vereisten voordat het product in de handel wordt gebracht.
Veiligheidsinformatieblad
De CLP-indeling moet worden gedocumenteerd in het veiligheidsinformatieblad (VIB, sectie 2). REACH-verordening en CLP-verordening grijpen hier in elkaar: elke wijziging van de indeling vereist een bijgewerkt VIB.
Veelgestelde vragen over de CLP-verordening
Wat is het verschil tussen CLP en GHS?
GHS (Globally Harmonized System) is het wereldwijde VN-kader voor de indeling en etikettering van chemicaliën. CLP is de EU-verordening die GHS in Europees recht omzet. CLP bevat enkele EU-specifieke aanpassingen, maar volgt in principe de GHS-criteria. In de praktijk worden de termen vaak door elkaar gebruikt.
Gelden R- en S-zinnen nog?
Nee. Sinds 1 juni 2015 gelden uitsluitend de H- en P-zinnen van de CLP-verordening. De oude R- en S-zinnen van de richtlijnen 67/548/EEG en 1999/45/EG zijn volledig vervangen. Bestaande voorraden met oude etikettering mogen niet meer in de handel worden gebracht.
Wie is verantwoordelijk voor de indeling?
De verantwoordelijkheid ligt bij de fabrikant, importeur of downstreamgebruiker die een stof of mengsel in de handel brengt. Voor bepaalde bijzonder gevaarlijke stoffen bestaan geharmoniseerde indelingen (bijlage VI van de CLP-verordening) die bindend zijn.
Wat is een geharmoniseerde indeling?
Een geharmoniseerde indeling is een EU-breed bindende indeling van een stof, opgenomen in bijlage VI van de CLP-verordening. Deze geldt voor bijzonder gevaarlijke stoffen (CMR-stoffen, ademhalingssensibilisatoren) en heeft voorrang op een zelfindeling door de fabrikant.
Waar vind ik de officiële CLP-verordening?
De geconsolideerde versie van de CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008 is beschikbaar op EUR-Lex, het officiële rechtsportaal van de EU. Daarnaast biedt ECHA (Europees Agentschap voor chemische stoffen) handleidingen en tools voor de praktische implementatie van de CLP-vereisten.
Aanvullende bronnen
Verdiep uw kennis met onze andere naslagwerken: